Profilaktyka odleżyn

Czynniki ryzyka

Autor: Mölnlycke Health Care, sierpnia 23 2013Kategoria: Profilaktyka odleżyn

Czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, ogólny stan zdrowia, stan odżywienia, wilgotność skóry, wiek i występowanie w przeszłości odleżyn to niektóre kluczowe czynniki, które wpływają na zagrożenie wystąpienia owrzodzeń odleżynowych u pacjenta.
Należy wziąć je pod uwagę wspólnie z czynnikami zewnętrznymi, takimi jak ucisk i ścinanie.
Do góry

Więcej informacji na temat etiologii odleżyn

  • Ocena czynników ryzyka: wewnętrznych i zewnętrznych
  •  Strukturalnej oceny ryzyka - konieczność ponownej  oceny
  • Prowadzenie dokładnej dokumentacji każdej oceny ryzyka
  • Wdrożenie odpowiedniej profilaktyki w oparciu o dokonaną ocenę ryzyka
Do góry

Ocena wewnętrznych czynników ryzyka obejmuje następujące elementy:

 

Ogólny stan zdrowia — występowanie wielu problemów zdrowotnych u pacjenta, np. cukrzycy lub chorób układu oddechowego, jest zgłaszane jako czynnik podwyższający poziom ryzyka dla pacjenta.
Zdolność poruszania się — ograniczona mobilność pacjenta ogranicza możliwość zmniejszenia ucisku tkanek w okolicach narazonych na powstanie odleżyn.
Stan odżywienia -  niedożywienie może mieć wiele konsekwencji; stan odżywienia pacjenta można ocenić za pomocą zwykłego monitorowania masy ciała oraz oceny konkretnych wskaźników, tj.poziom hemoglobiny lub albumin osocza krwi.
Stopień nawilżenia skóry -stan odwodnienia ma kluczowe znaczenie,  należy  uwzględnić także wzrost  temperatury ciała i jej skutki.
Wiek — wykazano, że wiek ma związek ze zwiększonym  ryzykiem, należy jednak pamiętać, że odleżyny mogą dotyczyć pacjentów w każdym wieku, zwłaszcza jesli występuje kilka czynników ryzyka.
 Występowanie odleżyn w przeszłości - zagojone odleżyny są obszarami o podwyższonym współczynniku ryzyka, wytrzymałość na rozciąganie w obrębie  blizny wynosi maksymalnie 80% pierwotnej wytrzymałości.
Wywiad dotyczacy leków stosowanych w przeszłości - np. stosowanie sterydów, które mogą wpływać na spójność skóry.
Niedotlenienie - niewydolność  sercowo-naczyniowa, przyjmowanie leków inotropowych, zapotrzebowanie na tlen to czynniki zgłaszane jako zwiększające ryzyko wystąpienia owrzodzeń odleżynowych.
Do góry

Zewnętrzne czynniki ryzyka

Cztery najczęściej zgłaszane czynniki zewnętrzne1, 24 stanowiące potencjalne  ryzyko uszkodzenia tkanki:

  1. Ucisk1, 24
  2. Ścinanie1, 24, 25, 26
  3. Mikroklimat skóry1, 27 — wysoka temperatura i wilgotność
  4. Tarcie1

Najczęściej największe ryzyko wystapienia odleżyn u  pacjentów wynika z połączenia oddziaływujących sił. Deformacja tkanki występuje w tkance miękkiej, tłuszczowej, łącznej i mięśniowej na skutek działania sił powodujących naciski oraz obciążenia, które mają wpływ na perfuzję i mechanizmy komórkowe kluczowe dla normalnego funkcjonowania. W warunkach klinicznych z reguły obserwuje się występowanie niejednorodnych sił, wśród których często występują siły ścinające. Wiek, styl życia, przewlekłe choroby mogą mieć wpływ na zdolność reakcji na działanie sił.

Do góry

Ucisk



Definicja: nacisk wywierany pod kątem prostym
na powierzchnię tkanek .

Fakty w skrócie

  • Uzależniony od twardości powierzchni, obciążenia, budowy tkanki, geometrii
  • Z reguły wyrażany w jednostkach psi (funt na cal kwadratowy) lub mmHg
  • Wypukłości kostne są narażone na większy nacisk lub obciążenia, czego efektem mogą być głębokie uszkodzenia tkanek
  • Nacisk w połączeniu z działaniem innych sił może pogłębiać urazy
  • Rany  powstałe z ucisku  są najczęściej jednolite, mają okrągły kształt
  • Wpływ czasu — duży ucisk  w krótkim czasie może być tak samo szkodliwy jak ucisk o mniejszej sile działający  przez długi czas
Do góry

Ścinanie



Definicja: „działanie lub nacisk wynikające z zastosowania siły, która powoduje lub ma tendencję do powodowania deformacji dwóch ciągłych wewnętrznych części ciała w płaszczyźnie poprzecznej”.


Fakty w skrócie

  • Zwiększa się w przypadku występowania ruchu na boki, występuje także przy płaskim ułożeniu pacjenta
  •  Stałe obciążenie i wzrost sił ścinających może zwiększyć stopień uszkodzenia tkanek.
  • Zwiększone siły ścinające mogą znacznie pogorszyć juz istniejace  uszkodzenie tkanki
  • Cechą charakterystyczną owrzodzeń spowodowanych ścinaniem jest obszar płytki przechodzący w głęboki z obecnością krwiaków, a także nierówne krawędzie skóry
  • Siły ścinające powodują zazwyczaj uszkodzenia tkanki położonej głębiej, które mogą nie być natychmiast widoczne
  • Naprężenia styczne działają przy ześlizgiwaniu się pod wpływem siły ciążenia z posłania - wzajemne przemieszczanie się skóry i tkanki podskórnej powoduje zaginanie tętniczek i upośledza krążenie
Do góry

Mikroklimat



Definicja: miejscowa temperatura i wilgotność
na styku ciała i powierzchni podparcia.

Fakty w skrócie

  • Prawidłowy poziom nawilzenia  skóry jest znanym czynnikiem wpływającym na zdolność skóry do prawidłowego funkcjonowania
  • Obniżenie spoistości - rozmiękczenie skóry, maceracja
  • Zmniejszenie wytrzymałości na rozciąganie do 96% prowadzi do tworzenia się  nadżerek
  • Zwiększenie współczynnika tarcia
  • Zwiększenie przywieralności do powierzchni kontaktowej — zwiększenie ryzyka ścinania
  • Sprzyjanie otarciom skóry, tworzeniu się tkanki martwiczej wilgotnej i owrzodzeniom
  • Obniżenie kwaśnego odczynu skóry — zmiana odczynu pH na zasadowy
  • Podwyższona temperatura powodująca zwiększenie  przemiany materii
  • Podwyższona temperatura prowadząca do nadmiernej potliwości
  • Na styku z powierzchnią podparcia dochodzi do szybkiego wzrostu ucieplenia skóry- wzrasta temperatura i wilgotność
  • Badania na zwierzętach wykazały zależność istniejącą między wzrostem temperatury a powstawaniem owrzodzeń14
Do góry

Tarcie



Definicja: siła kontaktowa działająca równolegle do powierzchni skóry w przypadku przesuwania, tj. przesuwania jednej powierzchni o drugą.

Fakty w skrócie

  • Wskutek  tarcia dochodzi do naruszenia ciągłości skóry. Rola skóry jako bariery może ulec upośledzoniu, prowadząc do podwyższonego ryzyka infekcji lub obnażenia leżących pod nią tkanek
  • Tarcie powoduje zwykle powierzchowne i bolesne uszkodzenia
  • Najczęstsza lokalizacja ran powstałych w wyniku nadmiernego tarcia to: pośladki, okolica kości krzyżowej, okolica łopatek, łokcie i pięty
  • Otarcia można scharakteryzować jako rany o nieregularnej kształcie i nierównych brzegach
  • Tarcie było wcześniej zaliczane do 4 podstawowych czynników zewnętrznych, aktualnie rany wywołane przez siły tarcia są określane mianem otarć.
Share this

Kosztowne leczenie ran
Kosztowne leczenie ran

Odleżyny stanowią duże obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym...

Historia odleżyn
Historia odleżyn

Owrzodzenia odleżynowe nie są nowym zjawiskiem. Pierwsze wzmianki w literaturze...

Klasyfikacja odleżyn
Klasyfikacja odleżyn

Do celów opisu stanu rany organizacje EPUAP i NPUAP1 zalecają podział owrzodzeń...

Wytyczne
Wytyczne

Strategia profilaktyki owrzodzeń odleżynowych powinna zawsze uwzględniać...

Skuteczne leczenie
Skuteczne leczenie

Pacjentów o podwyższonym ryzyku rozwoju odleżyn można zidentyfikować jeszcze...